Dünya, güneş etrafında dönerken ay ile güneş arasına şekildeki gibi girdiğinde dünyanın gölgesi, ay üzerine güneş ışınlarının gelmesini engeller. Güneşten ışık alamayan ay,
L noktasından bakıldığında görülmez, bu olaya da ay tutulması denir.

DÜZ AYNALAR

Saydam ortamda hareket eden ışığın herhangi bir yüzeye çarpıp geri dönmesine yansıma denir. Yansıma olayında ışığın hızı, rengi yani hiçbir özelliği değişmez. Sadece hareket yönü değişir.

Işığın Yansıması

Işığın bir yüzeye çarpıp geri dönmesine yansıma denir.
Işık kaynağı olmayan cisimlerin üzerine düşen ışık, yansıyıp gözümüze ulaşarak cismin görünmesini sağlar.
Işık kaynağını göremediğimiz halde, ışığı yansıtan cismi görürüz.

Bir yüzeyle 90° lik açı yapan dikmeye yüzeyin normali denir.

Gelen ışınla normal arasındaki açıya gelme açısı (a),

yansıyan ışınla normal arasındaki açıya da yansıma açısı (b) denir. 

Yansıma Kanunları

1.           Gelen ışın, normal ve yansıyan ışın aynı düzlemdedir.

 

  

Eğer cisimden çıkan ışınlar, yansıma veya kırılma sonucu göze gelirse algılanan şey cismin görüntüsü olur.

Şekildeki K noktasal cisminin görüntüsünü bulmak için iki ışın kullanmak yeterlidir.

Bu ışınlar yansıma kurallarına göre yansıtılır. Yansıyan ışınların uzantılarının kesiştiği yerde görüntü

 

 oluşur. Bu görüntü aynaya dik gönderilen ışının uzantısı üzerinde olmak zorundadır.

 

 Eğer cisim şekildeki gibi ise K ve L noktalarının ayrı ayrı görüntüleri bulunur ve bu K', L' görüntü

 

 noktaları birleştirilerek K, L cisminin görüntüsü bulunur. 

 

 

 

Görüntünün Özellikleri

 

 

Yansıyan veya kırılan ışınların kendileri kesişirse görüntü gerçek, uzantıları kesişirse görüntü

 

 zahirî (sanal) olur.

 

Zahiri görüntüler her zaman görünen görüntülerdir. Gerçek görüntüler ise, perde üzerine

 

düşürülerek, değişik noktalardan görülebildiği gibi, gerçek görüntüden göze gelen ışınlar nedeniyle

 

de perde olmadan da görülebilirler. 

Düz Aynada Görüntü ve Özellikleri

 

Şekildeki gibi noktasal bir cisimden çıkan ışınlar, düzlem aynada yansıyor ve uzantılarının kesiştiği

 yerde görüntü oluşuyor.

 

Buna göre, düz aynada oluşan görüntü;

 

 

·              Zahirîdir.

·              Aynaya olan uzaklığı, cismin aynaya olan uzaklığına eşittir.

·              Boyu, cismin boyuna eşittir.

·              Cisme göre sağlı solludur. Sağ elimiz, görüntümüzün sol elidir.

·            Aynaya göre simetriktir.

 

Yukarıdaki şekilde cismin aynaya dik uzaklığı yoksa aynanın uzantısı alınır. K cisminin bu uzantıya göre simetriği olan K' görüntüsü bulunur.

 

  Düz Aynada Özel Durumlar

1.           Düzlem aynada gerçek cismin görüntüsü her zaman zahirîdir. Cismin aynaya uzaklığı,

 görüntünün aynaya uzaklığına, cismin boyu da görüntünün boyuna eşittir.

 

2.           Bir düzlem aynaya gelen ışının doğrultusu değiştirilmeden, ayna a açısı kadar döndürülürse,

 yansıyan ışın 2a kadar döner.

Bir düzlem ayna ışık kaynağına yaklaştıkça gelme açısı, dolayısıyla yansıma açısı da büyür. Bu da yansıyan ışınlar arasındaki alanın büyümesi demektir. Kısacası düzlem ayna göze yaklaştıkça görüş alanı artar. Ayna gözden uzaklaştıkça görüş alanı azalır. Veya düzlem aynaya yaklaştıkça görüş alanı artar, uzaklaştıkça görüş alanı azalır.

 

 

 

 

4.           Kesişen iki düzlem ayna arasındaki açı a ise aynalar arasında meydana gelen görüntü

 sayısı,Paralel iki düzlem ayna arasındaki görüntü sayısı sonsuzdur.

KÜRESEL AYNALAR

 

 

Yarıçapı R olan bir kürenin tümsek kısmı parlatılıp ayna yapılırsa tümsek ayna, çukur kısmı

parlatılıp ayna yapılırsa çukur ayna elde edilmiş olur. Aynanın tam ortasından ve merkezinden

geçen eksene asal eksen denir. Aynanın asal eksenle çakıştığı noktaya tepe noktası (T)

denir. 

 

Tepe ile merkez noktalarının tam ortasındaki noktaya da odak noktası (F) denir. Odak

noktasının aynaya veya merkeze uzaklığına da odak uzaklığı (f) denir.

 

Odak uzaklığı ile aynanın (R) yarıçapı arasında    R = 2f bağıntısı vardır.

 

Kürenin merkezinden geçen bütün doğrular kürenin yüzeyine dik olduğundan, küresel aynalarda

merkezden geçen bütün doğrular normal olarak kabul edilebilir.

 

 

 

 

 

Çukur Aynada Işınların Yansıması

 

Yansımanın en önemli şartı gelme açısının yansıma açısına eşit olmasıdır. Merkezden aynaya

çizilen doğrular, küresel aynaların normalidir. Çünkü bu doğrular aynaya diktir.

 

1- Asal eksene paralel gelen ışınlar yansıdıktan sonra odaktan geçer. Gelen ışığın normalle yaptığı açı, yansıyan ışığın normalle yaptığı açıya eşittir.

 

2- Odaktan aynaya gelen ışınlar asal eksene paralel gidecek şekilde yansır. Bir önceki ışının tam tersidir

 

3- Merkezden gelen ışınlar yine merkezden geçecek şekilde yansır. Çünkü normal üzerinden gelen ışınlar, aynaya dik çarptıklarından kendi üzerlerinden geri yansırlar.

 

4.           Tepe noktasına gelen ışınlar, asal eksenle eşit açı yapacak şekilde yansırlar. Çünkü asal eksen de merkezden geçtiği için normaldir.

 

 

 

 

 

 

Çukur Aynada Görüntü Çizimleri

Oluşan görüntünün yerini bulmak için en az iki tane ışın kullanmak gereklidir. Işınlar nerede

kesişirse görüntü orada oluşur.

1.           Cisim sonsuzda ise; sonsuzdan gelen ışınlar asal eksene paralel gelirler. Paralel gelen ışınlar

 ise yansıdıktan sonra odakta toplanırlar. Görüntü, odakta gerçek ve nokta halinde oluşur.

2.           Cisim merkezin dışında ise; görüntü, odak ve merkez arasında, ters gerçek ve boyu cismin

 boyundan küçüktür. Hatırlanacağı gibi ışınların kendisi kesişirse görüntü gerçek, uzantıları

 kesişirse görüntü zahirî olur.   

3.           Cisim merkezde ise; görüntü, merkezde ters gerçek ve boyu cismin boyuna eşit olur.     

4- Cisim odakla merkez arasında ise; görüntü merkezin dışında ters, gerçek ve boyu cismin

 boyundan büyüktür.

5- Cisim odakta ise; yansıyan ışınlar birbirlerine paralel olduğundan, görüntü sonsuzda ve

belirsizdir.

        6- Cisim ayna ile odak arasında ise; görüntü aynanın arkasında, düz, zahirî ve boyu cismin boyundan büyüktür. Çizimlerden de görüldüğü gibi cisim veya görüntüden aynaya yakın olanın boyu daha küçüktür.

Tümsek Aynalarda Özel Işınlar

Tümsek aynada da çukur aynada olduğu gibi merkezden geçen bütün doğrular normaldir.

Tümsek aynada odak noktası aynanın arkasında olduğu için zahirîdir. Çünkü odak, ışığın

 toplandığı noktadır. Tümsek aynada ışık toplanmaz. Sadece uzantıları odaktan geçer, kendileri

Tümsek Aynada Görüntü Çizimi

 

Bir tümsek aynada cisim nerede olursa olsun görüntü her zaman ayna ile odak noktası arasında, düz, zahirî ve boyu cismin boyundan küçüktür. Cisim sonsuzda iken görüntü odakta nokta halinde olur. Şekilde görüldüğü gibi cisim aynaya yaklaştıkça görüntünün boyu büyüyerek aynaya yaklaşır.

 

 

SES BİLGİSİ

Lastik bir şerit iki ucundan sabitlenip titreştirilirse, metal levhanın bir

ucu mengene ile sıkıştırılıp diğer ucu çekilip bırakılırsa, ses çıkarırlar.

Gerilmiş saz telleri, tokmakla vurulan davul zarı, titreşmeleri sonucu

yine ses çıkarır. Bu olaylar sesin ancak ortamların titreşmesi sonucu

oluştuğunu gösterir.

Bir diyapazonun kollarından birine tokmağı ile vurulduğunda ses

duyulur. Diyapazon kolunun ileri hareketi çevresindeki havayı iter,

sıkıştırır, geri hareketi ise havayı seyrekleştirir. Bu hareket

diyapazondan çevresine doğru dalgalar yayılmasına sebep olur. Ses

dalgaları kaynaktan her tarafa doğru yayılır.

Titreşerek ses oluşturan cisimlere ses kaynağı denir. İnsan kulağı

belli sınırlar içindeki titreşimleri duyabilir.

Kaynaktan yayılan ses dalgalarının bir enerjileri vardır. Bu enerji sesin

 

 

yayıldığı ortam tarafından iletilir. Sesi ileten bir ortam olmadan ses

 

yayılmaz. Boşlukta sesin yayılmamasının nedeni iletici ortamın

 

olmayışındandır.

 

Şekildeki fanusun içine zil ve lambanın bağlı olduğu bir devre

 

kuruluyor ve fanusun içindeki hava boşaltılıyor. Anahtar

 

kapatıldığında zilin sesi duyulmazken fakat lambanın yandığı görülür.

 

Bu deney, sesin boşlukta yayılmadığını, fakat ışığın boşlukta

 

yayıldığını gösterir.